‘Een verantwoord avontuur dat het beste uit vakmensen haalt’

Ketensamenwerking is samenwerken over de traditionele grenzen heen. Vertrouwen tussen de ketenpartners is een voorwaarde om werkprocessen te koppelen en te standaardiseren. Verspillingen wegnemen en de klantwaarde verhogen is een van de doelstellingen.

‘Loven knapt op’. Die tekst is te lezen op de hesjes van installateurs, dakspecialisten en schilders die af en aan lopen in de Tilburgse wijk Loven. Het renovatieproject van 180 vooroorlogse woningen staat volop in de belangstelling. Het wordt gevolgd door Aedes én gemonitord door de universiteiten van Delft en Utrecht. Collega-corporaties komen er hun licht opsteken, media doen er verslag van. Het zal alles te maken met de belofte die is neergelegd door de ketenpartners en klinkt als een klok: optimale bewonerstevredenheid, hogere kwaliteit en lagere kosten. Nog meer opvallende zaken? De financiële transparantie - één uurtarief voor alle vaklieden, mee- en tegenvallers worden onderling verdeeld - en een hecht team dat vertrouwen uitstraalt. Hier moet sprake zijn van een bijzonder project.
                         
Verantwoordelijkheid geven
Werken met bouwteams had al langer de interesse van Tiwos. Het principe is: partijen bij elkaar brengen en verantwoordelijkheid geven. Toen Cas Stuut (directeur van aannemer Hendriks Coppelmans Bouw Uden) en Andre van der Wouw (projectmanager woningcorporatie Tiwos) elkaar ontmoetten tijdens een symposium is het idee geboren om dit samen op te pakken. Voor de wijk Loven is na een vooronderzoek een projectplan geschreven met als uitgangspunt 'levensduur verlengende maatregelen voor dertig jaar'. Daarna is het snel gegaan: oprichting van een stuurgroep, planontwikkeling met projectleiders, opstellen van een transparante begroting en opdrachtverlening.

De grootschalige renovatie moest samengaan met een hoge score voor de bewonerstevredenheid: ruim boven het gemiddelde vergeleken met eerdere onderhoudsprojecten van Tiwos. Het effect is dat, in plaats van een hiërarchische organisatie, teamwork voorop staat. In plaats van volgzaam gedrag denken partijen na hoe met elkaar de efficiency kan worden verhoogd, bijvoorbeeld door een betere aansluiting op elkaars werkzaamheden. De dakdekker helpt de installateur totdat de werkdag voorbij is. Dat geldt ook voor de mensen van het aannemersbedrijf en het schilders- en onderhoudsbedrijf. Gewerkte uren worden onderling verrekend. Ketenpartners verdienen meer bij een betere organisatie, dus daarop wordt gestuurd. Van Son Onderhoud en Schilderwerken betrekt vanuit zijn rol in de keten actief de timmerfabriek en de verfleverancier bij de samenwerking. Op die manier brengen ook deze partijen hun kennis en ervaring in voor een onderscheidend resultaat voor de opdrachtgever.

Open en transparant
In april 2011 ontmoetten directies, projectleiders en uitvoerders elkaar ‘op de hei’. Twee dagen bogen twintig mensen zich over het project. Om als projectgroep gezamenlijk alle uitgangspunten vast te stellen. Aan drie doelen conformeren de partijen zich: hoge bewonerstevredenheid, tegenvallers binnen project opvangen en geen tot zeer weinig opleverpunten. Gert-Jan van Sluijs, projectleider van Tiwos: “Het gevoel klopte tijdens de overleggen, elke partij was open en transparant. In zo’n samenwerking tellen persoonlijke kwaliteiten zwaar mee en die kun je niet van papier lezen.” Met aannemer Hendriks Coppelmans Bouw Uden had Tiwos eerder gewerkt, alle andere ketenpartners waren nieuw. In september startte de uitvoering.

Van Sluijs: "Het is mooi om te zien dat wat wij in de denktanks hebben bedacht, nu in praktijk wordt gebracht. We zien dat 'het gezamenlijke' van iedereen een andere manier van denken en werken vraagt. Van een traditionele hiërarchie is geen sprake meer, de verantwoordelijkheid rust op veel meer schouders, er wordt steeds opnieuw om eigen inbreng gevraagd. Op de steiger moet anders gedacht worden, wijzen naar elkaar is uit den boze, je lost samen - bijvoorbeeld dakdekker en schilder - dingen op. Je merkt dat je dan soms tegen ingesleten gedrag aanloopt. Maar dat wordt gecompenseerd door een ploeg vaklieden die enorm gemotiveerd is. Niet voor niets hebben we gekozen voor bedrijven die al langer met het thema bewonerstevredenheid bezig zijn en hun bedrijfsprocessen daarop hebben ingericht.”

Alle partijen tellen volop mee
“Ik denk dat elk bedrijf wel oren heeft om iets te doen met ketenintegratie. Als opdrachtgever moeten wij ervan overtuigd zijn dat het in de bedrijfsvoering ook echt gaat werken. Tiwos is met kaders gekomen en heeft expliciet om eigen visie gevraagd van de partijen. Als opdrachtgever sta je middenin het project, je belicht meerdere aspecten. Voor de voorheen ‘onderaannemers’ schept het veel meer mogelijkheden dan bij traditionele aanbesteding. Ze tellen nu volop mee en kunnen hun vakkennis breder aanwenden. Bijvoorbeeld tijdens het wekelijks overleg waarin de voormannen het binnen- en buitenwerk bespreken. Wat gaat goed, wat kunnen we verbeteren, is de terugkerende vraag.”

Omdat de renovatie de buitenschil (daken, glas, schilderwerk; verplicht) en de binnenschil (toilet, badkamer, ventilatiesysteem; facultatief) omvat, is het werk aan elke woning anders. De woningtypen verschillen en dus ook de maatregelen. Dat maakt de planning lastig. “In een regulier project kun je buffers inbouwen om tegenvallers op te vangen. Hier is lean werken vereist omdat de planning bepalend is voor de voortgang in de keten. Tiwos zet hoog in op bewonerstevredenheid. Wij meten voortdurend de tevredenheid en streven naar een waardering die ruim boven het gemiddelde ligt. Geen sinecure bij de diverse werkzaamheden die in bewoonde staat worden uitgevoerd.

Rust uitstralen
Ik merk dat het project een zekere rust uitstraalt, bij ons callcenter bijvoorbeeld komen geen signalen binnen. Elke week enquêteren we onder de bewoners, de resultaten loodsen we één op één naar de projectleidersgroep en het werkoverleg. De enige manier om direct op resultaten te sturen. Alle overleggen vinden plaats in de modelwoning op het Rozenplein, het hart van het renovatieproject. Dat maakt overleg veel concreter dan wanneer we in een kantoorgebouw elders zitten te vergaderen.”

Niet het bestek zelf is vernieuwend, maar hoe de opdrachtgever ermee om gaat. Het is niet langer een dictaat van de opdrachtgever, maar een richtlijn waarover partijen kritisch meedenken. Waar kunnen we de overlast voor de bewoner verder terugdringen? Zo blijkt dan dat Schildersbedrijf Van Son goede inbreng heeft om het mechanisch ventilatiesysteem te optimaliseren. “Aanbestedingen die om de laagste prijs gaan, leiden vaak tot een vechtcultuur over het doorberekenen van meerwerk. Wij schrijven weliswaar zaken voor, maar bieden de ruimte om ervan af te wijken. Het denkkader verandert hierdoor: wat doen we collectief, wat per woning, waar is ruimte voor huurverhoging en waar niet. Alles tot in de puntjes beschrijven is helemaal niet productief. Het schildersbedrijf en de dakdekkers kopen gezamenlijk de gevelsteigers in. Ieders vakkennis boren we aan en dat stimuleert de creativiteit wat weer tot innovatieve ideeën kan leiden. Het hele complex krijgt straks het energielabel B en reduceren van faalkosten en een fin voordelen van een kortere projectduur. We weten dat we de risico’s kunnen verantwoorden, dus lossen we knelpunten al werkend gezamenlijk op. Deze ketensamenwerking zie ik als een verantwoord avontuur.”


Partijen actief in de keten:
Hendriks Coppelmans Bouw Uden, aannemer
Bucas Installatiebedrijven
Van Son Onderhoud en Schilderwerken
Dakspecialist Dapan